۲ اکتبر ۲۰۲۶ - پژوهشی جدید که در نشست سالانهEASD در میلان ارائه و در مجله Diabetologia منتشر شد، فرضیه‌ی احتمالیِ تأثیر واکسن روتاویروس بر افزایش دیابت نوع ۱را مورد بررسی دقیق قرار داد. اگرچه در این مطالعه مشاهده شد که پس از معرفی واکسن در سال ۲۰۱۴، نرخ بروز دیابت در کودکان حدود ۱۱٪ نسبت به پیش‌بینی‌ها افزایش یافته است، اما تحلیل‌های جامع نشان داد که این افزایش هیچ ارتباط مستقیمی با واکسیناسیون ندارد و احتمالاً ناشی از عوامل محیطی دیگری است.این مطالعه توسط ماریا اوستمن، دانشجوی دکترا از دانشگاه اسلو در نروژ و همکارانش انجام شده است.
روتاویروس، که از طریق مسیر مدفوع-دهانی منتقل می‌شود، ویروسی شایع است که باعث گاستروانتریت (التهاب معده و روده) می‌شود. کودکان خردسال، به‌ویژه کودکان زیر ۵ سال، در معرض خطر عفونت‌های شدید ناشی از این ویروس هستند. با هر بار عفونت، ایمنی بدن شکل می‌گیرد و بنابراین عفونت‌های بعدی شدت کمتری دارند. واکسن‌های روتاویروس به‌طور مؤثری میزان بستری شدن و مرگ‌ومیر ناشی از عفونت‌های شدید روتاویروس را در کودکان کاهش داده‌اند.
عوامل محیطی، از جمله عفونت‌ها، همواره مشکوک بوده‌اند که بر خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ تأثیر می‌گذارند. مطالعات قبلی در مورد رابطه واکسن روتاویروس و خطر دیابت نوع ۱، نتایج متناقضی را نشان داده بودند.
نویسندگان با بهره‌گیری از نرخ بالای پذیرش واکسن روتاویروس در میان نوزادان نروژ (۹۲.۸٪) به عنوان یک «آزمایش طبیعی»، تلاش کردند تا ارتباط بالقوه بین واکسیناسیون روتاویروس و میزان بروز دیابت نوع ۱ را در این کشور بررسی کنند.
در نروژ، واکسن تک دوز ارزنده‌ای به نام Rotarixدر برنامه ملی ایمن‌سازی کودکان گنجانده شده است. در این مطالعه کوهورت، محققان تمامی کودکان متولد شده در نروژ بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۹ را دنبال کردند. آن‌ها میزان بروز دیابت نوع ۱ را در کودکان متولد شده قبل و بعد از معرفی واکسن روتاویروس در سپتامبر ۲۰۱۴ مقایسه نمودند. تمامی کودکان از سن ۰.۵ تا ۵ سالگی برای بررسی دیابت نوع ۱ تحت نظر بودند تا اطمینان حاصل شود که مدت زمان پیگیری برای هر دو گروه برابر است. داده‌ها تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۴ جمع‌آوری شدند.
از میان ۷۴۰,۷۴۴ کودک وارد شده به مطالعه، ۸۴۶ نفر قبل از ۵ سالگی تشخیص دیابت نوع ۱ گرفتند. تحلیل سری های زمانی بعد و قبل از واکسیناسیون نشان داد که روند واقعی بروز دیابت نوع ۱ پس از معرفی واکسن، ۱۱٪ نسبت به روند پیش‌بینی‌شده (بر اساس داده‌های پیش از معرفی واکسن) افزایش یافته است. در تحلیل‌های تعدیل‌شده، نسبت خطر (Hazard Ratio) برای کودکان کاملاً واکسینه شده در مقایسه با کودکان واکسینه نشده ۱.۱۷ بود که البته از نظر آماری معنادار نبود.
نویسندگان اظهار داشتند: «این مطالعه شواهدی مبنی بر کاهش خطر دیابت نوع ۱ پس از معرفی واکسن روتاویروس پیدا نکرد، بلکه در عوض نشان داد که میزان بروز دیابت نوع ۱ در کودکان زیر ۵ سال پس از معرفی واکسن افزایش یافته است.»
برای ارزیابی دقیق‌تر اعتبار این یافته اصلی، نویسندگان میزان بروز دیابت نوع ۱ را در میان کودکان متولد شده قبل و بعد از سایر تغییرات در برنامه ایمن‌سازی نروژ مقایسه کردند. این تغییرات به عنوان «کنترل‌های منفی» در نظر گرفته شدند؛ زیرا شواهدی وجود ندارد که نشان دهد معرفی واکسن هپاتیت Bیا تغییر نوع واکسن پنوموکوک، بر میزان بروز دیابت نوع ۱ تأثیری داشته باشد. بنابراین، اگر ارتباط مشاهده شده مربوط به واکسن روتاویروس بود، نباید شاهد الگو مشابهی در این تغییرات غیرمرتبط می‌بودیم.
با این حال، میزان بروز دیابت نوع ۱ در کودکان متولد شده پس از معرفی واکسن هپاتیت Bدر سال ۲۰۱۶ و همچنین پس از تغییر واکسن پنوموکوک در سال ۲۰۱۱، افزایشی با بزرگی مشابه آنچه پس از معرفی واکسن روتاویروس مشاهده شد، داشت.
نویسندگان معتقدند این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که افزایش ۱۱ درصدی اولیه احتمالاً با معرفی واکسن روتاویروس مرتبط نیست، بلکه ناشی از تغییرات دیگر و ناشناخته در محیط است. میزان بروز دیابت نوع ۱ در دهه‌های گذشته به‌طور کلی رو به افزایش بوده است. محققان می‌گویند: «ما فکر نمی‌کنیم هیچ‌یک از این تغییرات در برنامه واکسیناسیون ملی یا ترکیبی از آن‌ها بتواند این افزایش را توضیح دهد.»
آن‌ها همچنین عوامل دیگری مانند پاندمی کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ را بررسی کردند که در بسیاری از کشورها (از جمله نروژ) با افزایش موقت در بروز دیابت نوع ۱ همراه بود، اما مطالعات اخیر در سوئد و نروژ ارتباط مستقیمی بین عفونت کووید-۱۹ و افزایش دیابت نوع ۱ در نوجوانان پیدا نکرده‌اند. علاوه بر این، تغییر در دستورالعمل‌های پیگیری دوران بارداری در سال ۲۰۱۸ (در مورد سنجش سطح فریتین) نیز رد شد، زیرا بر جمعیت مورد مطالعه تأثیر چندانی نداشت.
در نهایت، نویسندگان گفتند: «ما معتقد نیستیم که واکسن روتاویروس خطر دیابت نوع ۱ را افزایش می‌دهد. اما نیاز به مطالعات بیشتر در محیط‌های مختلف و با واکسن‌های متفاوت وجود دارد تا بتوان به نتیجه قطعی رسید. ما همچنین بر اهمیت مطالعه بر روی سایر عوامل محیطی که ممکن است با دیابت نوع ۱ مرتبط باشند، تأکید می‌کنیم.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-10-large-analysis-link-rotavirus-vaccination.html#google_vignette